İki vardiyanın elektrik tüketimini karşılaştırırken yalnızca sayaçtaki kilovatsaat farkına bakmak yanıltıcı olabilir. Bir vardiyada daha çok üretim yapılmış, diğerinde fırınlar boşta sıcak tutulmuş olabilir. SCADA sistemi ölçülen değerleri zaman bilgisiyle bir araya getirerek bu farkların araştırılmasına yardımcı olur.
Ölçüm noktaları nasıl seçilir?
Tesis girişindeki ölçüm toplam tüketimi gösterir. Hangi hattın değişime yol açtığını anlamak için üretim bölümlerinin, kompresörlerin veya soğutma sisteminin ayrı izlenmesi gerekebilir. Önce karar verilmek istenen soru belirlenir. Sonra o soruyu yanıtlayabilecek sayaç ve veri toplama aralığı seçilir.
Ürün başına enerji nasıl yorumlanır?
Aynı dönemde tüketilen enerjiyi üretilen uygun ürün miktarına bölmek karşılaştırmayı kolaylaştırır. Ancak ürün tipi, hat hızı, ortam sıcaklığı ve yeniden işlenen parçalar sonucu etkileyebilir. Örneğin küçük bir parti için yapılan uzun hazırlık, ürün başına tüketimi artırabilir. Bu artışın tek başına ekipman verimsizliğine bağlanması doğru olmaz.
Alarm ve geçmiş kayıtlar birlikte nasıl kullanılır?
Bir tüketim sıçraması görüldüğünde saat bilgisi üretim emri ve makine durumuyla eşleştirilir. Zaman damgalarının tutarlı olması ve eksik veri aralıklarının işaretlenmesi gerekir. Böylece bakım ekibi hangi olayı yerinde inceleyeceğini seçebilir ve yapılan iyileştirmenin etkisini benzer çalışma koşullarında yeniden ölçebilir.
Örnek hesap: Daha az elektrik kullanan vardiya daha verimli mi?
Bir enjeksiyon hattında gündüz vardiyasının 1.200 kWh elektrik tüketerek 8.000 uygun parça, gece vardiyasının ise 990 kWh tüketerek 6.000 uygun parça ürettiğini düşünelim. İlk bakışta gece vardiyası daha az enerji kullanmıştır. Ürün miktarına göre hesaplandığında gündüz değeri parça başına 0,150 kWh, gece değeri ise 0,165 kWh olur. Aynı ürünü karşılaştırıyorsak gece vardiyasının birim tüketimi yüzde 10 daha yüksektir.
Bu fark tek başına operatör performansını göstermez. Gece vardiyasında kalıp değişimi yapılmış, hat yeniden ısıtılmış veya daha fazla parça kalite kontrolünden dönmüş olabilir. Vardiya amiri üretim kayıtlarını, bakım ekibi ise enerji eğrisini aynı zaman ekseninde incelediğinde farkın hangi saatlerde oluştuğu görülebilir. Karşılaştırmayı yararlı kılan, yüzde değeri kadar bu değerin açıklanabilmesidir.
Sayaç verisi ekrana ulaşana kadar ne değişebilir?
Bir enerji analizörü doğru ölçüm yaparken ekranda yanlış değer görülebilir. Akım trafosu oranının yazılıma ikinci kez uygulanması, kilovat ile wattın karıştırılması veya sayacın saatinin üretim sisteminden farklı olması buna örnektir. İlk kabulde tesisin enerji girişinden seçilmiş bir alt sayaca kadar birkaç noktanın yerel göstergesi ile SCADA ekranı karşılaştırılır. Karşılaştırma saati ve yük durumu kayda alınır.
Bir haberleşme kesintisinde grafikte sıfır görünmesi özellikle yanıltıcıdır. Hat o sırada üretime devam etmiş olabilir. Kalite işareti bulunmayan bir sıfır değeri üzerinden tasarruf hesabı yapılırsa gerçek dışı sonuç çıkar. Kümülatif sayaç kesinti sırasında çalışmaya devam ettiyse dönem enerjisi sonradan bulunabilir. Ancak aradaki tüketimin hangi dakikalarda gerçekleştiği ek veri olmadan kesin biçimde belirlenemez.
Bir fabrikanın gece taban yükü nasıl araştırılır?
Üretimin durduğu bir pazar gecesinde tesis girişinde sabit bir güç çekişi görülüyorsa önce soğutma, havalandırma, bilgi işlem ve basınçlı hava gibi çalışması gereken sistemler listelenir. Ardından alt sayaçların aynı saatlerdeki kayıtları incelenir. Örneğin kompresörün üretim dururken sık devreye girmesi araştırılacak bir ipucudur. Tek başına kaçak kanıtı sayılmaz. Bakım ekibi talebin hangi tüketiciden geldiğini ve kontrol sisteminin çalışma biçimini doğrular.
Düzeltme sonrasında üretimsiz bir dönem daha seçilir. Aynı ekipmanlar devrede mi, dış hava koşulları benzer mi ve duruş süresi aynı mı soruları karşılaştırmaya eşlik eder. Böylece normal işletme ihtiyacı ile önlenebilir tüketim birbirinden ayrılabilir.
Örnek vardiya raporu nasıl okunur?
Raporun ilk satırına tarih, vardiya saatleri, hat adı ve üretilen ürün kodu yazılır. İkinci satırda başlangıç ve bitiş sayaç değerleri ile bunların farkı gösterilir. Uygun ürün adedi ve hurda miktarı ayrı sütunlarda tutulur. Planlı temizlik, kalıp değişimi veya deneme üretimi varsa bunlar açıklama alanında zaman aralığıyla belirtilir. Böylece sayıyı gören kişi, o vardiyada fabrikanın hangi işi yaptığını da anlayabilir.
Haftalık toplantıda en yüksek tüketimi gösteren satırı seçmek yerine benzer ürün ve parti büyüklüğündeki vardiyalar yan yana getirilebilir. Fark sürekli aynı üretim hattında ortaya çıkıyorsa inceleme o hatta yoğunlaştırılır. Yalnızca küçük partilerde artış görülüyorsa hazırlık süreleri araştırılır. Bu iki durumda alınacak karar farklıdır. Birinde ekipmanın çalışma düzeni, diğerinde üretim sıralaması veya parti planlaması daha etkili olabilir.
SCADA ile Enerji İzleme Hakkında 15 Soru ve Cevap
1. SCADA sayacı ile fatura sayacı aynı sonucu verir mi?
Ölçüm sınırları ve dönem başlangıçları aynıysa değerlerin birbirine yakın olması beklenir. Ana sayaç ile alt sayaçların toplamı arasında dağıtım kayıpları veya ölçülmeyen yardımcı yükler bulunabilir. Fark değerlendirilmeden önce okuma saatleri ve sayaç çarpanları karşılaştırılmalıdır.
2. kW ile kWh grafikleri hangi soruları yanıtlar?
Kilovat, bir anda veya örnekleme aralığında çekilen gücü gösterir. Kilovatsaat ise belirli bir süre boyunca kullanılan enerjidir. Kısa süreli yüksek güç çekişi kapasite incelemesi için önemli olsa da aylık tüketimde küçük bir paya sahip olabilir.
3. Gece yarısını geçen vardiya nasıl hesaplanır?
Raporun başlangıcı takvim gününe değil vardiyanın fiilî başlangıç ve bitişine bağlanır. Saat 22.00 ile 06.00 arasındaki vardiya iki güne bölünüyorsa iki dönemin üretimi ve enerji verisi aynı sınırlar kullanılarak birleştirilir.
4. Her makineye sayaç takmak gerekir mi?
Önce hangi kararın verileceği belirlenir. Sürekli çalışan büyük bir kompresörü ayrı izlemek anlamlı olabilirken benzer küçük yükleri bölüm bazında ölçmek yeterli olabilir. Sonradan ayrılması gerekebilecek yükler için pano ve veri toplama altyapısında yer düşünülür.
5. Veri kaybı ile gerçek duruş nasıl ayrılır?
Haberleşme durumu, sayaç zaman damgası ve makinenin üretim sinyali birlikte incelenir. Ölçüm güncellenmediği halde üretim adedinin arttığı bir aralık gerçek duruş olarak raporlanmamalıdır. Belirsiz aralıkları işaretlemek, sonradan düzeltmeyi mümkün kılar.
6. Sayaç değişince geçmiş eğri bozulur mu?
Yeni cihazın başlangıç endeksi eski sayacın son değeriyle aynı olmayabilir. Değişim saati, cihaz kimliği ve son geçerli okuma saklandığında iki serinin tüketim farkları ayrı hesaplanarak rapor dönemine doğru biçimde eklenebilir.
7. Birden fazla ürün aynı hatta nasıl karşılaştırılır?
Farklı ağırlık veya işlem süresindeki parçaları tek adet üzerinden kıyaslamak yanıltıcıdır. Mümkünse aynı ürün grubu karşılaştırılır. Bazı proseslerde kilogram, metre veya uygun ürün adedi daha açıklayıcı bir payda sağlar.
8. Boşta bekleme tüketimi nasıl görünür?
Üretim sayacı artmadığı halde güç eğrisi belirli bir düzeyde kalıyorsa yardımcı sistemler enerji kullanıyor olabilir. Isıtma veya soğutmanın devam etmesi proses açısından gerekli olabilir. İncelemeden önce bekleme durumunun işletme tanımı netleştirilmelidir.
9. Bir alarm için hangi zaman bilgisi önemlidir?
Alarmın oluştuğu, operatörün gördüğü ve normale döndüğü saatler farklı olabilir. Yalnızca bildirim saatine bakılırsa olay yanlış vardiyaya yazılabilir. Saatleri aynı kaynağa göre eşleştirmek olay sırasını anlamayı kolaylaştırır.
10. Bir pik değeri neden aylık ortalamada kaybolur?
Uzun rapor aralıkları kısa olayları düzleştirir. Özellikle aynı anda başlayan makineler kısa bir güç artışı oluşturabilir. Tesisin hangi soruyu araştırdığına göre uygun zaman çözünürlüğü seçilmeli ve ham kayıtların saklanma süresi belirlenmelidir.
11. Vardiya raporunda hurda ürünler nasıl ele alınır?
Hedef satılabilir ürün başına enerji ise yalnızca uygun ürün sayısı paydaya girer. Hurda ve yeniden işleme ayrı gösterildiğinde birim tüketimdeki artışın makine veriminden mi kalite kaybından mı kaynaklanabileceği daha kolay görülür.
12. Alt sayaçların toplamı neden ana sayaçtan fazla çıkabilir?
Aynı hattın hem üst hem alt seviyede iki kez toplanması bu sonuca yol açabilir. Sayaçların besleme hiyerarşisi tek hat şemasıyla eşleştirilir. Çarpanlar ve zaman aralıkları doğrulanmadan ölçüm cihazı arızalı kabul edilmez.
13. SCADA tek başına tasarruf sağlar mı?
Sistem nereye bakılması gerektiğini gösterir. Tasarruf, belirlenen bir tüketimin azaltılması ve bunun ölçülmesiyle gerçekleşir. Örneğin boşta çalışan bir fanın programı değiştirildiyse sonuç benzer üretim koşullarında eski tüketimle karşılaştırılır.
14. Enerji ekranında kim hangi bilgiyi görmeli?
Operatör için anlık hat durumu ve müdahale gerektiren alarmlar önceliklidir. Üretim yöneticisi vardiya ve ürün karşılaştırmalarına, bakım ekibi ise geçmiş eğrilere ve cihaz kalitesine ihtiyaç duyar. Bu ayrım ekranları daha okunur kılar.
15. İlk ayın sonunda hangi sonuç beklenmelidir?
Öncelik veri güvenilirliğini ve tesisin olağan çalışma profilini tanımaktır. Sayaç kapsamı, eksik dönemler ve üretim koşulları netleştiğinde araştırılacak tüketimler seçilebilir. İlk ay tek başına yıllık tasarruf tahmini için yeterli bir karşılaştırma dönemi olmayabilir.
