PTF ve YEKDEM Nedir? Elektrik Piyasasında Fiyatlandırma ve Yenilenebilir Enerji Destek Mekanizması
Elektrik Piyasasında Fiyat Oluşumu, Maliyet Analizi ve Teknik Değerlendirme
Elektrik piyasasında fiyat oluşumu; arz–talep dengesi, üretim portföyü kompozisyonu, yakıt maliyetleri ve sistem işletme kısıtları gibi çok sayıda parametrenin eş zamanlı etkileşimiyle belirlenmektedir.
Türkiye’de organize elektrik piyasası, EPİAŞ (Enerji Piyasaları İşletme A.Ş.) tarafından işletilmektedir. Gün Öncesi Piyasası (GÖP) kapsamında oluşan PTF (Piyasa Takas Fiyatı) ve yenilenebilir enerji destek mekanizması olan YEKDEM, elektrik maliyetlerinin temel bileşenlerini oluşturmaktadır.
MYT Enerji olarak bu yazımızda PTF ve YEKDEM’i teknik, finansal ve sistem işletme perspektifiyle ele alıyoruz.
PTF (Piyasa Takas Fiyatı) – Teknik Tanım ve Matematiksel Yaklaşım
PTF Nedir?
PTF, Gün Öncesi Piyasasında saatlik bazda arz ve talep eğrilerinin kesişimi sonucu oluşan referans elektrik fiyatıdır.
Her saat için:
Arz(MW) = Talep(MW) Arz (MW) = Talep (MW)Arz(MW) = Talep(MW)
eşitliğinin sağlandığı noktadaki marjinal santral fiyatı, o saat için PTF’yi belirler.
PTF Nasıl Hesaplanır?
Üreticiler sisteme:
- Fiyat (TL/MWh)
- Miktar (MWh)
bazında teklif girer.
Talep tarafı (tedarik şirketleri) ise:
- Maksimum alım fiyatı
- Tüketim miktarı
bildirir.
Piyasa yazılımı arz eğrisini düşük maliyetli santrallerden başlayarak sıralar (merit order). Talebi karşılayan son santral “marjinal santral” olur ve o santralin teklif fiyatı PTF’yi belirler.
Saatlik Arz–Talep Eğrisi Grafiği
X ekseni: MWh
Y ekseni: TL/MWh
Kesişim noktası = PTF
1. PTF’yi Etkileyen Teknik Parametreler Yakıt Maliyetleri
- Doğal gaz fiyatı
- İthal kömür fiyatı
- Döviz kuru
Doğal gaz santralleri genellikle marjinal üretici olduğundan, gaz fiyatındaki artış PTF’yi doğrudan etkiler.
2. Yenilenebilir Üretim Seviyesi
- Rüzgâr üretiminin arttığı saatlerde arz artar → PTF düşebilir.
- Kurak dönemlerde hidroelektrik üretim azalır → PTF yükselebilir.
3. Talep Profili
Yaz aylarında klima yükü,
Kış aylarında elektrikli ısıtma,
Sanayi üretim yoğunluğu
YEKDEM Birim Bedeli = Toplam Destek Tutarı Toplam Tüketim (MWh) YEKDEM Birim Bedeli = \frac{Toplam Destek Tutarı}{Toplam Tüketim (MWh)}YEKDEM Birim Bedeli = Toplam Tüketim(MWh)Toplam Destek Tutarı
Bu bedel tedarik şirketleri üzerinden tüketici faturalarına yansıtılabilir.
TEİAŞ tarafından işletilen iletim sistemindeki bölgesel kısıtlar, bazı saatlerde fiyat ayrışmasına neden olabilir.
YEKDEM Nedir? (Yenilenebilir Enerji Kaynaklarını Destekleme Mekanizması)
YEKDEM’in yasal dayanağı 5346 sayılı Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin Kanun’dur.
Amaç:
- Yenilenebilir enerji yatırımlarını teşvik etmek
- Karbon emisyonlarını azaltmak
- Enerji arz güvenliğini artırmak
YEKDEM Nasıl Çalışır?
YEKDEM kapsamındaki santrallere belirli süre boyunca alım garantili fiyat uygulanır.
Desteklenen kaynaklar:
- Hidroelektrik
- Rüzgâr
- Güneş
- Jeotermal
- Biyokütle
Destek bedeli piyasa katılımcılarına paylaştırılır.
YEKDEM Maliyet Bileşeni Nasıl Hesaplanır?
Basitleştirilmiş formül:
YEKDEM Birim Bedeli = Toplam Destek Tutarı Toplam Tüketim (MWh) YEKDEM Birim Bedeli = \frac{Toplam Destek Tutarı}{Toplam Tüketim (MWh)}YEKDEM Birim Bedeli = Toplam Tüketim (MWh) Toplam Destek Tutarı
Bu bedel tedarik şirketleri üzerinden tüketici faturalarına yansıtılabilir.
Yıllara Göre YEKDEM Toplam Bedeli
PTF ile YEKDEM Karşılaştırmalı Grafik
PTF ve YEKDEM İlişkisi
| Senaryo | PTF | YEKDEM Etkisi |
| Yenilenebilir üretim yüksek | Düşebilir | Destek yükü azalabilir |
| Doğal gaz pahalı | Yüksek | Destek etkisi görece azalır |
| Kurak dönem | Yüksek | Yenilenebilir katkı düşer |
Özellikle düşük PTF dönemlerinde YEKDEM maliyeti daha görünür hale gelir.
Sanayi Tesisleri İçin Teknik Değerlendirme
Enerji yoğun işletmeler için:
✔ Saatlik Yük Analizi
PTF düşük saatlerde üretim kaydırma.
✔ Çatı GES Yatırımı
YEKDEM ve piyasa fiyat projeksiyonları ile geri dönüş analizi.
✔ Risk Yönetimi
Spot piyasa + ikili anlaşma hibrit strateji.
Mühendislik Perspektifiyle Stratejik Sonuç
Elektrik piyasası artık yalnızca teknik değil, aynı zamanda finansal optimizasyon alanıdır.
PTF:
- Anlık piyasa dengesini gösterir.
YEKDEM:
- Enerji dönüşümünün ekonomik mekanizmasıdır.
Doğru veri analizi, yük profili optimizasyonu ve yenilenebilir entegrasyonu sayesinde işletmeler enerji maliyetlerinde %10–30 aralığında optimizasyon sağlayabilmektedir.
PTF ve YEKDEM; enerji maliyetlerinin iki temel belirleyicisidir.
Teknik analiz, saatlik tüketim optimizasyonu ve doğru yatırım planlaması ile enerji giderleri kontrol altına alınabilir.
Elektrik mühendisliği yaklaşımıyla yapılan veri temelli değerlendirmeler; işletmelere hem maliyet avantajı hem de sürdürülebilirlik katkısı sağlamaktadır.
Enerji Maliyetlerinizi Birlikte Optimize Edelim
Elektrik piyasasında doğru strateji; yalnızca fiyat takibi yapmak değil, veriyi doğru okumak ve teknik analizle karar vermektir. PTF ve YEKDEM dinamiklerinin doğru değerlendirilmemesi, işletmeler için ciddi maliyet farklarına yol açabilmektedir.
Elektrik mühendisliği uzmanlığımız ile;
-
Saatlik tüketim analizi
-
PTF bazlı maliyet optimizasyonu
-
YEKDEM etki analizi
-
Serbest piyasa tedarik danışmanlığı
-
GES fizibilite ve geri dönüş hesaplamaları
-
Enerji satın alma stratejisi oluşturma
konularında teknik ve finansal destek sağlamaktayız.
İşletmenize özel enerji maliyet analizi yaptırmak ve potansiyel tasarrufunuzu görmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Enerji maliyetlerini kontrol altına almak bir tercih değil, rekabet için gerekliliktir.
İletişim sayfamızdan hızlı teklif alabilirsiniz.
Doğru analiz, doğru strateji, sürdürülebilir kazanç.
